Η σκιά του Καντάφι πάνω από το Κρεμλίνο: Ο Πούτιν μπροστά στον εφιάλτη
Όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ έπλητταν το Ιράν στο παρελθόν, ο Βλαντιμίρ Πούτιν απέφευγε επιδεικτικά να σχολιάσει το ενδεχόμενο θανάτου του Ιρανού ηγέτη. «Δεν θέλω καν να το συζητήσω», δήλωνε τότε κοφτά. Σήμερα, όμως, η πραγματικότητα τον ξεπέρασε. Ο θάνατος του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ σε στοχευμένη επίθεση υπό την ηγεσία του Ισραήλ και τη στήριξη των ΗΠΑ, υποχρέωσε τον ένοικο του Κρεμλίνου να σπάσει τη σιωπή του, ενεργοποιώντας τα βαθύτερα ένστικτα της πολιτικής του επιβίωσης.
Με μια δήλωση που ξεχείλιζε από ένταση, ο Πούτιν κατήγγειλε τη δολοφονία ως έναν «φόνο... που διαπράχθηκε κατά κυνική παραβίαση όλων των κανόνων της ανθρώπινης ηθικής και του διεθνούς δικαίου». Η αντίδραση αυτή, αν και σφοδρή, χαρακτηρίστηκε από μια προσεκτική λεπτομέρεια: ο Ρώσος πρόεδρος απέφυγε να κατονομάσει ρητά τις χώρες που κρύβονται πίσω από το χτύπημα, παρά την εμφανή οργή του.
Στους διαδρόμους της ρωσικής εξουσίας, η πτώση του Χαμενεΐ ξύπνησε μνήμες από το 2011 και το τέλος του Μουαμάρ Καντάφι. Οι εικόνες του Λίβυου ηγέτη να ξυλοκοπείται μέχρι θανάτου είχαν προκαλέσει την έκρηξη του Πούτιν, ο οποίος αναρωτιόταν τότε δημόσια: «Είναι αυτό δημοκρατία;». Σύμφωνα με αναλυτές, εκείνη η στιγμή αποτέλεσε το σημείο καμπής που τον οδήγησε στην απόλυτη ρήξη με τη Δύση και στην εξάλειψη κάθε εσωτερικής αντιπολίτευσης.
Ο Alexander Baunov του Carnegie Russia Eurasia Center επισημαίνει πως ο Πούτιν εξέλαβε την ανατροπή του Καντάφι ως «το αποκορύφωμα της προδοσίας». Έκτοτε, ο Ρώσος ηγέτης βυθίστηκε στην απομόνωση, με τον Αλεξέι Ναβάλνι να τον αποκαλεί «παππού στο καταφύγιο», αναφερόμενος στα υπόγεια δίκτυα σηράγγων κάτω από τα παλάτια του. Η πρόσφατη ανατροπή συμμάχων του, όπως ο Μαδούρο και ο Χαμενεΐ, φαίνεται να εντείνει αυτή την παράνοια.
Οι φωνές εντός Ρωσίας γίνονται όλο και πιο επιθετικές. Ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ δήλωσε πως η επίθεση αποκάλυψε το «πραγματικό πρόσωπο» του Τραμπ, ενώ ο προπαγανδιστής Βλαντιμίρ Σολόβιοφ παρομοίασε τις ΗΠΑ με «αρπακτικό» που παραμονεύει. «Καταλαβαίνουμε ότι η συζήτηση για το Ιράν είναι επίσης μια συζήτηση για τη Ρωσία;» αναρωτήθηκε ο ίδιος, την ώρα που υπερεθνικιστές όπως ο Αλεξάντερ Ντούγκιν προειδοποιούν: «Ο ένας μετά τον άλλο, οι σύμμαχοί μας εξοντώνονται συστηματικά. Είναι σαφές ποιος έχει σειρά».
Παρά την εσωτερική αναταραχή, το Κρεμλίνο τηρεί μια διπλωματική ισορροπία. Ο εκπρόσωπος Ντμίτρι Πεσκόφ εξέφρασε «βαθιά απογοήτευση» για το Ιράν, αλλά και «βαθιά εκτίμηση» για τις προσπάθειες των ΗΠΑ στην Ουκρανία, ξεκαθαρίζοντας όμως πως «πρώτα και κύρια, εμπιστευόμαστε μόνο τους εαυτού μας και υπερασπιζόμαστε τα δικά μας συμφέροντα». Ο Πούτιν παραμένει πραγματιστής, αρνούμενος να ρισκάρει την ασφάλεια του καθεστώτος του για χάρη τρίτων.
Ενώ το πυρηνικό οπλοστάσιο της Ρωσίας προσφέρει μια ασπίδα προστασίας που δεν είχαν ο Καντάφι και ο Χαμενεΐ, οι πραγματικοί κίνδυνοι ίσως βρίσκονται εντός των τειχών. Όπως σημειώνει ο καθηγητής Sam Greene, οι δικτάτορες που συγκεντρώνουν τέτοια δύναμη συνήθως εγκαταλείπουν το αξίωμα με έναν από δύο τρόπους: «Είτε υπό σύλληψη, είτε σε φέρετρο».