Η ελληνική οικονομία αφήνει πίσω της τα πέτρινα χρόνια της κρίσης του 2009-2018, παρουσιάζοντας μια εικόνα ραγδαίας ανάκαμψης. Με την ανάπτυξη να ξεπερνά τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, τη χώρα να αποπληρώνει τα μνημονιακά δάνεια νωρίτερα από το αναμενόμενο και τον τουρισμό να καταγράφει ιστορικά ρεκόρ, η Ελλάδα φαίνεται να αλλάζει σελίδα. Ωστόσο, πίσω από τους λαμπερούς αριθμούς, μια άλλη, σκληρή πραγματικότητα έρχεται στην επιφάνεια.

Η οικονομική ανάκαμψη φαίνεται να προσκρούει σε ένα ανυπέρβλητο εμπόδιο: το κόστος στέγασης. Πολλοί Έλληνες βρίσκονται σε απόγνωση καθώς τα ενοίκια εκτινάσσονται στα ύψη, την ώρα που τα εισοδήματα αδυνατούν να ακολουθήσουν τον ρυθμό. Σύμφωνα με το Reuters, η κατάσταση αυτή αναγκάζει τα νοικοκυριά να περιορίσουν δραστικά τις δαπάνες τους ακόμη και για βασικά αγαθά, όπως η θέρμανση και η διατροφή, δημιουργώντας σοβαρά προσκόμματα στην εθνική οικονομία.

«Η επάρκεια του εισοδήματος βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, με έξι στα δέκα νοικοκυριά να αναφέρουν ότι το μηνιαίο εισόδημά τους δεν φτάνει μέχρι το τέλος του μήνα», προειδοποιεί σε έκθεσή του το Ινστιτούτο Μικρών Επιχειρήσεων (ΙΜΕ) της Ελλάδας. Το πρόβλημα δεν αφορά πλέον μόνο τα ευάλωτα στρώματα, καθώς «οι οικονομικές δυσκολίες δεν περιορίζονται πλέον στα χαμηλά εισοδήματα, αλλά επεκτείνονται και στη μεσαία τάξη», σημειώνει χαρακτηριστικά το IME.

Οι ρίζες της κρίσης εντοπίζονται στην περίοδο της οικονομικής ύφεσης, όταν η οικοδομική δραστηριότητα ουσιαστικά «πάγωσε». Σήμερα, η έλλειψη ακινήτων είναι δραματική, με την Τράπεζα Πειραιώς να εκτιμά πως υπάρχει έλλειμμα 180.000 κατοικιών προς ενοικίαση ή πώληση στις μεγάλες πόλεις. Το κενό αυτό επιδεινώνεται από το πρόγραμμα της χρυσής βίζας, μέσω του οποίου 20.000 ακίνητα πέρασαν σε ξένα χέρια, αλλά και από τη γιγάντωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων τύπου Airbnb, που «δεσμεύουν» επιπλέον 150.000 σπίτια.

Ο Θεμιστοκλής Μπάκας, πρόεδρος του E-Real Estate Network, περιγράφει μια εικόνα που θυμίζει σκοτεινές εποχές του παρελθόντος. Είναι «σαν τους ανθρώπους που περίμεναν στην ουρά σε ένα παντοπωλείο τη δεκαετία του 1940. Τότε, περίμεναν στην ουρά για τρόφιμα, λάδι, ψωμί. Σήμερα, η Ελλάδα φαίνεται να περιμένει στην ουρά για ένα σπίτι». Παράλληλα, το όνειρο της ιδιοκατοίκησης απομακρύνεται, με το ποσοστό να πέφτει κάτω από το 70% το 2024, το χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ, από 77% που ήταν το 2009.

Αν και η αύξηση των ενοικίων πλήττει όλη την Ευρώπη, στην Ελλάδα η κατάσταση είναι οριακή. Από το 2019 έως το 2024, τα ενοίκια στην Αθήνα αυξήθηκαν κατά μέσο όρο πάνω από 50%, τη στιγμή που στη Μαδρίτη η αύξηση ήταν 26% και στο Παρίσι μόλις 14%. Παρά την αύξηση των μέσων μισθών κατά 27%, τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι οι Έλληνες ξοδεύουν το μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματός τους για στέγαση σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η κυβερνητική παρέμβαση μέσω επιδοτήσεων φαίνεται να έχει ελάχιστη επίδραση στην καθημερινότητα των πολιτών. «Η κατάσταση είναι ήδη πολύ κακή και... αναμένεται να επιδεινωθεί ακόμη περισσότερο», δηλώνει ο Νίκος Κουραχάνης, καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Η έρευνα του ΙΜΕ επιβεβαιώνει το αδιέξοδο: πάνω από το 83% των Ελλήνων δηλώνουν αδυναμία αποταμίευσης, ενώ το 40% περιέκοψε δαπάνες για εστίαση και πολιτισμό το περασμένο έτος.

Οι προσωπικές ιστορίες που καταγράφει το Reuters συγκλονίζουν. Η 52χρονη νηπιαγωγός Ιωάννα Τζάκα αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το σπίτι της στο κέντρο της Αθήνας λίγο πριν τα Χριστούγεννα, όταν Λιβανέζοι αγοραστές της έδωσαν προθεσμία 30 ημερών. «Νιώθω σαν να ξεριζώθηκα μαζί με την οικογένειά μου», εξομολογείται, καθώς πλέον πληρώνει 1.500 ευρώ στα προάστια. Αντίστοιχα, η 28χρονη εγκληματολόγος Ειρήνη Συντιχάκη εγκατέλειψε το διαμέρισμά της όταν οι δικηγόροι των Κινέζων ιδιοκτητών ζήτησαν ενοίκιο ίσο με το σύνολο του μισθού της. «Με πόνο στην καρδιά, αφήνω ένα σπίτι που αγαπώ πραγματικά... Ήξερα ότι έπρεπε να φύγω για να επιβιώσω», αναφέρει, αναζητώντας καταφύγιο στο σπίτι της αδελφής της.