Από κοινωνικό κέντρο σε "τρύπα στο δρόμο": Η δραματική παρακμή των περιπτέρων
Πίσω στο 1990, το περίπτερο δεν ήταν απλώς ένα σημείο πώλησης, αλλά το κοινωνικό επίκεντρο κάθε γειτονιάς. Ο Στράτος Διονυσίου τραγουδούσε το "Ενα λεπτό περιπτερά", περιγράφοντας μια εποχή όπου οι άνθρωποι περίμεναν στην ουρά για να χρησιμοποιήσουν το μοναδικό τηλέφωνο της περιοχής, ανταλλάσσοντας τα νέα της ημέρας πάνω από τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων. Εκείνα τα χρόνια, το περίπτερο ήταν ο συνδετικός κρίκος της κοινωνίας, ειδικά στην επαρχία όπου η οικιακή σύνδεση ήταν πολυτέλεια. Σήμερα, αυτή η εικόνα φαντάζει μακρινή ανάμνηση.
Η πτώση ξεκίνησε απότομα και επώδυνα. Ενώ το 2008 η Ελλάδα μετρούσε 9.837 περίπτερα, η οικονομική κρίση οδήγησε σε ένα μαζικό κύμα από "λουκέτα". Μέχρι το 2016, ο αριθμός τους είχε μειωθεί κατά σχεδόν 40%, φτάνοντας τις 6.008 επιχειρήσεις. Η αύξηση της φορολογίας στα καπνικά, η στροφή σε λαθραία προϊόντα και η βαθιά ύφεση στον Τύπο μετέτρεψαν το εμβληματικό περίπτερο σε μια "τρύπα στα μισά του δρόμου", όπως αποτύπωσε χαρακτηριστικά ο Φοίβος Δεληβοριάς στο τραγούδι του "Το περίπτερο" το 2015.
Το τελειωτικό πλήγμα ήρθε με την πανδημία. Η καθιέρωση της τηλεργασίας και τα παρατεταμένα lockdowns ερήμωσαν τους δρόμους και τις πιάτσες διασκέδασης. Το 2020, τα περίπτερα έπεσαν κάτω από το ψυχολογικό όριο των 5.000, αριθμώντας μόλις 4.985. Στην Αττική και μόνο, ο τζίρος κατέρρευσε κατά περίπου 200 εκατομμύρια ευρώ το 2020, με επιπλέον απώλειες 70 εκατομμυρίων το 2021. Τα τελευταία στοιχεία της NielsenIQ, που παρουσιάστηκαν πρόσφατα από τον κ. Αλέξανδρο Φλώρο, είναι αποκαλυπτικά: το 2024 μόλις 4.200 περίπτερα παραμένουν ανοιχτά, σημειώνοντας πτώση 60% σε σχέση με το 2008, ενώ ο τζίρος τους το 2025 υποχώρησε περαιτέρω κατά 5,4%.
Σε αυτό το σκληρό περιβάλλον, επιβιώνουν μόνο όσα καταφέρνουν να καταλαμβάνουν μεγάλο χώρο, διαθέτουν πολλά ψυγεία για αναψυκτικά και λειτουργούν σε στρατηγικά σημεία επί 24ώρου βάσεως. Ωστόσο, η ίδια η φύση της ιδιοκτησίας έχει αλλάξει ριζικά. Η αρχή έγινε με την απελευθέρωση του επαγγέλματος το 2012, ενώ το 2021 εισήλθαν στον κλάδο κολοσσοί όπως η Delivery Hero, η οποία εξαγόρασε το δίκτυο Kiosky’s στο πλαίσιο της απορρόφησης του ομίλου Μούχαλη.
Η κρίση δεν περιορίζεται στα περίπτερα αλλά επεκτείνεται σε όλη τη μικρή λιανική. Τα μεμονωμένα μίνι μάρκετ είδαν τον αριθμό τους να συρρικνώνεται από 30.000 το 2008 σε 21.536 το 2024, σημειώνοντας πτώση 28%. Την ίδια στιγμή, οι μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ επεκτείνονται επιθετικά, αυξάνοντας τον αριθμό των καταστημάτων τους κατά 17% και τον τζίρο τους κατά 7,1% το 2025, κερδίζοντας οριστικά τη μάχη της γειτονιάς.