Κάποια γεγονότα επιφέρουν τομές που χωρίζουν τον γεωπολιτικό χωροχρόνο σε «πριν» και «μετά». Αφότου γίνουν πράξη, τίποτα δεν είναι πια ακριβώς όπως ήταν. Η ένταση και το κόστος τους, η χρονική στιγμή της τέλεσής τους, η γεωγραφία και το εύρος των άμεσα και έμμεσα εμπλεκομένων «συνωμοτούν» και τα καθιστούν κομβικά. Οσα θεωρούνταν δεδομένα ξαφνικά ανατρέπονται· και όσα ακολουθούν συχνά εκπλήσσουν.

Περίμενε κανείς ότι οι Ισραηλινοί θα εξόντωναν τον Ισμαήλ Χανίγια, πολιτικό ηγέτη της Χαμάς, μέσα στο καλά φυλασσόμενο «σπίτι» των Ιρανών Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) στην Τεχεράνη (τον Ιούλιο του 2024), ενώ είχε μόλις προηγηθεί η ορκωμοσία του Ιρανού προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν;

Περίμενε κανείς ότι ο Αλί Χαμενεϊ, ανώτατος ηγέτης του Ιράν, θα έπεφτε νεκρός από εχθρικά πυρά μέσα στην ιρανική πρωτεύουσα (τον Φεβρουάριο του 2026); Οτι οι μαχητές της Χεζμπολάχ θα έβλεπαν τους βομβητές τους ξαφνικά να εκρήγνυνται όλοι μαζί ταυτόχρονα (τον Σεπτέμβριο του 2024); Οτι οι Ισραηλινοί θα χτυπούσαν τη Χαμάς μέσα στην πρωτεύουσα του Κατάρ (τον Σεπτέμβριο του 2025);

Ολα αυτά τα πρωτοφανή και εξαιρετικά «πυκνά» προφανώς δεν θα είχαν γίνει εάν δεν είχαν προηγηθεί οι επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου του 2023. Ανεξάρτητα από όσα ισχυρίζονται οι εκ των υστέρων προφήτες, πολλά από αυτά που μεσολάβησαν, εάν τα ανέφερε κανείς ως πιθανά πριν από τον Οκτώβριο του 2023, θα απορρίπτονταν ως υπερβολικά ή απλώς ευφάνταστα.

Το «πριν» από αυτές τις επιθέσεις έμοιαζε παγ(ι)ωμένο μέσα στα πολυετή αδιέξοδά του. Στο φόντο, τέλματα με περιόδους επιδείνωσης στο Παλαιστινιακό (σε Γάζα και Δυτική Οχθη), εντάσεις στον άξονα σουνιτών-σιιτών, φιλοϊρανικές συσπειρώσεις (υπό την ομπρέλα του τότε καλούμενου «άξονα της αντίστασης»), αμερικανικές παρεμβάσεις (βλ. εξόντωση Σολεϊμάνι, σύναψη Συμφωνιών του Αβραάμ, απόσυρση από τη διεθνή συμφωνία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα JCPOA), τουρκικοί περιφερειακοί μεγαλοϊδεατισμοί και «πάγιες» ισραηλινές αξιώσεις.

Το «μετά» από αυτές τις επιθέσεις, ωστόσο, θα ερχόταν να αλλάξει τα πάντα με έναν αέρα τύπου «οτιδήποτε μπορεί να συμβεί», απαλλαγμένο από τα (όποια) στεγανά και τις (όποιες) κόκκινες γραμμές του παρελθόντος.

Τον πόλεμο στο Ιράν, που εξαπέλυσαν Αμερικανοί και Ισραηλινοί τον Φεβρουάριο του 2026 με τις επιχειρήσεις «Επική Οργή» και «Λιοντάρι που Βρυχάται», τον έχουμε πια «αποδεχθεί» ως «δεδομένο» έπειτα από σχεδόν οχτώ μήνες αδιέξοδης έντασης. Υπενθυμίζεται, ωστόσο, ότι πριν από τις 7 Οκτωβρίου του 2023, Ισραηλινοί και Ιρανοί δεν είχαν ανταλλάξει απευθείας μεταξύ τους πυρά, ο ένας κατά της επικράτειάς του άλλου, παρά μόνο διά αντιπροσώπων και μόνο σε «γκρίζες» ζώνες ή περιοχές τρίτων.

Τον Απρίλιο του 2024, το Ιράν εξαπέλυε πρώτη φορά μια -από την επικράτειά του και χωρίς διαμεσολάβηση- επίθεση με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατά στόχων εντός των ισραηλινών συνόρων ως αντίποινα για τα ισραηλινά πλήγματα στο ιρανικό προξενίο στη Δαμασκό που είχαν προηγηθεί. Τον Οκτώβριο του 2024 σημειώθηκαν νέες «απευθείας» ανταλλαγές πυρών μεταξύ Ιρανών και Ισραηλινών και τον Ιούνιο του 2025 ακολούθησε ο -πρωτοφανής όταν ξέσπασε- ιρανοϊσραηλινός Πόλεμος των 12 Ημερών, τον οποίο όμως θα ξεπερνούσε κατά πολύ σε ένταση, έκταση και εύρος (επιπτώσεων) ο πόλεμος που ακολούθησε μετά τις 28 Φεβρουαρίου του 2026.

Στις 7 Οκτωβρίου του 2023, χιλιάδες μαχητές της Χαμάς πέρασαν συντονισμένα από τη Γάζα στο νότιο Ισραήλ εξαπολύοντας επιθέσεις. Το μέγεθος του πλήγματα, για το Ισραήλ, αδιανόητο: περισσότεροι από 1.200 νεκροί, χιλιάδες τραυματίες, πάνω από 250 όμηροι.

Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις εκείνης της περιόδου, η Χαμάς μπορεί να ήθελε, με εκείνο το «απονενοημένο διάβημα», να τινάξει στο αέρα την τότε προωθούμενη πορεία της αραβοϊσραηλινής προσέγγισης των Συμφωνιών του Αβραάμ (που έτρεχε ήδη από το 2020), να επαναφέρει βίαια το Παλαιστινιακό στη διεθνή ατζέντα (από την οποία αυτό είχε, επί της ουσίας, εξαφανιστεί, ειδικά μετά τον πόλεμο στο Ιράν) και, πολύ πιθανό, να πλήξει τους Ισραηλινούς σε μια περίοδο εσωστρέφειας κατά την οποία εκείνοι «τρώγονταν» μεταξύ τους στο εσωτερικό (με φόντο τότε τις εσωτερικές πολιτικές συγκρούσεις για τη δικαστική μεταρρύθμιση που προωθούσε η κυβέρνηση Νετανιάχου).

Με βάση όσα θα έβλεπαν το φως της δημοσιότητας εκ των υστέρων, οι διαθέσεις του τότε ηγέτη της Χαμάς στη Γάζα, Γιαχία Σινουάρ, ίσως να ήταν περισσότερο «απλοϊκές»: Λέγεται πως είχε τσαντιστεί επειδή δεν προχωρούσαν κάποιες προωθούμενες συμφωνίες για την απελευθέρωση Παλαιστίνιων αιχμαλώτων και, «ναι», θεωρούσε ότι το Ισραήλ διένυε περίοδο «αδυναμίας», πράγμα που θα μπορούσε να καταστήσει βαρύτερο το όποιο πλήγμα.

Σύμφωνα με πρόσφατα (προεκλογικά) δημοσιεύματα (Haaretz, Atlantic), ο Νετανιάχου είχε δεχθεί παρασκηνιακά κρούσεις από τα Εμιράτα (τον πρόεδρο Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ) και την Αίγυπτο (τον τότε επικεφαλής των αιγυπτιακών μυστικών υπηρεσιών Αμπάς Καμέλ) πριν από τις 7 Οκτωβρίου του 2023, που τον προειδοποιούσαν ότι η Χαμάς ετοιμάζεται να κάνει κάποια «μεγάλη» κίνηση στη Γάζα. Σύμφωνα με τα ίδια δημοσιεύματα, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός είχε «αγνοήσει» εκείνες τις προειδοποιήσεις με το επιχείρημα ότι, εάν γινόταν κάτι «μεγάλο», αυτό θα γινόταν στη Δυτική Οχθη. Ο ίδιος ο Νετανιάχου απορρίπτει τις εν λόγω καταγγελίες ως ψευδείς, αλλά οι πολιτικοί του αντίπαλοι στον αντίποδα τις υπερτονίζουν, καθώς το Ισραήλ οδεύει προς βουλευτικές εκλογές στις 27 Οκτωβρίου, τις πρώτες που θα διεξαχθούν στη χώρα έπειτα από τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου.

Τρία χρόνια έπειτα από εκείνη την ημέρα, όλοι οι άμεσα και έμμεσα εμπλεκόμενοι μετρούν απώλειες, και, υπό μία έννοια, δίνει τη δική του μάχη επιβίωσης ο καθένας αλλά από διαφορετικές αφετηρίες και με διαφορετικές στοχεύσεις.

Η Χαμάς δέχθηκε απανωτά, συντριπτικά πλήγματα στον απόηχο της 7ης Οκτωβρίου και είδε την ηγετική ομάδα της να εξοντώνεται μέσα σε διάστημα ολίγων μηνών· το ίδιο και η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, η οποία όμως επιβιώνει και συνεχίζει να δείχνει τα δόντια της τρία χρόνια μετά. Το Ιράν κι αυτό είδε την ηγεσία του να ξεκληρίζεται, όμως το θεοκρατικό καθεστώς των αγιατολάδων δεν ανετράπη. Αντιθέτως, προσώρας παραμένει κυρίαρχο στο εσωτερικό της χώρας και αντεπιτίθεται, είτε άμεσα το ίδιο (κατά στόχων στις αραβικές χώρες που φιλοξενούν αμερικανικές βάσεις) είτε μέσω αντιπροσώπων (βλ. Χούθι κατά Σαουδικής Αραβίας). Οι αραβικές μοναρχίες του Κόλπου βρέθηκαν στο στόχαστρο πρωτοφανών (ιρανικών και φιλοϊρανικών) πληγμάτων τους περασμένους μήνες ως σύμμαχοι των Αμερικανών, πληγμάτων που έμελλε να τις κλονίσουν σε τρία επίπεδα: ενεργειακά (διαταράσσοντας τις γραμμές εφοδιασμού), οικονομικά (υπονομεύοντας το μοντέλα οικονομικής διαφοροποίησης που προωθούσαν εντός των συνόρων) και αμυντικά (εκθέτοντας ως ανεπαρκείς και ελλιπείς τις -αγορασμένες ως επί το πλείστον από δυτικές αμυντικές βιομηχανίες- αραβικές αεράμυνες). Τα Στενά του Ορμούζ, που ήταν ανοιχτά πριν από τον πόλεμο του 2026, έκλεισαν και, συνακόλουθα, ο ενεργειακός χάρτης στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής άρχισε να επανασχεδιάζεται δίνοντας έμφαση σε άλλες οδούς (East-West Pipeline, Abu Dhabi Crude Oil Pipeline κ.ά.) με σημαντικά όμως πρόσθετο κόστος για όλους τους εμπλεκομένους.

Οσο για τους Τραμπ και Νετανιάχου, εκείνοι μπορεί, τρία χρόνια μετά, να μην έχουν υποστεί πλήγματα ανάλογα με εκείνα που υπέστησαν οι εχθροί τους, όμως δίνουν τις δικές τους μάχες «πολιτικής επιβίωσης», ο μεν Νετανιάχου ενόψει των ισραηλινών βουλευτικών εκλογών της 27ης Οκτωβρίου, ο δε Τραμπ ενόψει των ενδιάμεσων αμερικανικών εκλογών της 3ης Νοεμβρίου. Δημοσκοπικά και οι δύο παρουσιάζονται να μετρούν απώλειες. Ωστόσο, ο πολεμικός ασκός που άνοιξε μετά τις 7 Οκτωβρίου παραμένει ορθάνοιχτος και, σε έναν βαθμό, ανεξέλεγκτος. Οσα θεωρούνταν δεδομένα εν τω μεταξύ ανατράπηκαν· και όσα ακολουθήσουν μπορεί να εκπλήξουν.