Ο Άμος Γκιτάι στην Αθήνα: Το ανατρεπτικό όραμα ενός κορυφαίου δημιουργού
Σε μια ιστορική συγκυρία όπου οι κρότοι των όπλων στη Μέση Ανατολή τείνουν να σκεπάσουν κάθε άλλη φωνή, ο διεθνούς φήμης Ισραηλινός σκηνοθέτης Άμος Γκιτάι υπενθυμίζει ότι ο ρόλος της τέχνης είναι να κρατά ζωντανή τη σκέψη. Με μια πορεία που μετρά σχεδόν 90 ταινίες σε τέσσερις δεκαετίες, ο Γκιτάι έχει αφιερώσει το έργο του στην εξερεύνηση της ισραηλινής ταυτότητας, των ανεπούλωτων τραυμάτων της σύγκρουσης και της δύσκολης προοπτικής συνύπαρξης με τους Παλαιστινίους. Με αφορμή την αυριανή του ομιλία στις 19:00 στο Cotsen Hall της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών (εκδήλωση του ΜΙΕΤ), ο δημιουργός ανοίγει τα χαρτιά του για την εμπειρία του ως στρατιώτης, τη βαθιά πόλωση και την ανάγκη για ένα δημοκρατικό μέλλον.
Ο Γκιτάι δεν πιστεύει στην ουδετερότητα της τέχνης, φέρνοντας ως παράδειγμα τη Γκερνίκα του Πικάσο. Στη μονομαχία ανάμεσα στον Πικάσο και τον Φράνκο, παρατηρεί πως πολιτικά ο Φράνκο κέρδισε παραμένοντας στην εξουσία, αλλά στη συλλογική μνήμη επικράτησε ο Πικάσο, εγγράφοντας τη φρίκη του πολέμου στην αιωνιότητα. Παρά τις τραγωδίες, από τον Πόλεμο του Γιομ Κιπούρ μέχρι τη φρίκη της 7ης Οκτωβρίου και την τραγωδία των βομβαρδισμών στη Γάζα, ο ίδιος επιμένει στην ελπίδα. Θυμάται τη συγκλονιστική φράση που του είπε ο Παλαιστίνιος δήμαρχος της Ναμπλούς, Μπασάμ Σάκα: «Αμος, δεν έχουμε την πολυτέλεια να είμαστε απαισιόδοξοι. Είναι πολυτέλεια».
Η κριτική του απέναντι στην τρέχουσα ισραηλινή πολιτική κατεύθυνση είναι σαφής, ειδικά στην προσπάθεια μετατροπής της κοινωνίας σε μια δύναμη που βασίζεται αποκλειστικά στην ασφάλεια. Απέναντι στο όραμα ενός «σπαρτιατικού» Ισραήλ που προωθεί η ηγεσία της χώρας του, ο Γκιτάι αντιπροτείνει το μοντέλο της Αθήνας: μια κοινωνία ανοιχτή, κριτική και δημοκρατική. Για εκείνον, η στρατιωτική ισχύς έχει όρια και η πραγματική ειρήνευση απαιτεί μετριοπάθεια, παίρνοντας μαθήματα από την ευρωπαϊκή ιστορία και την ανοικοδόμηση της Γερμανίας μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.
Κλείνοντας, ο Γκιτάι εκφράζει την ανησυχία του για την κρίση του κινηματογράφου στην εποχή των ψηφιακών πλατφορμών, υποστηρίζοντας ότι το streaming αποκόπτει την πραγματική ανθρώπινη εμπειρία της αίθουσας. Ζητά χώρο για τη νέα γενιά δημιουργών που θα ταρακουνήσει το σύστημα, ενώ υπενθυμίζει ότι η τέχνη, αν και δεν αλλάζει άμεσα την πραγματικότητα, κάνει τους ανθρώπους να σκέφτονται. Στη γενέτειρά του, τη Χάιφα, Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι βρίσκουν τρόπους να δημιουργούν μαζί παρά τις συγκρούσεις, προσφέροντας ένα ζωντανό παράδειγμα συμφιλίωσης που ο ίδιος θεωρεί τη μοναδική βιώσιμη διέξοδο από τον αιώνιο πόλεμο.