Βρίσκεται άραγε η κομμουνιστική Κούβα κοντά στο τέλος μιας μακράς επαναστατικής διαδρομής; Το ερώτημα πλανάται πιο έντονα από ποτέ, καθώς η χώρα βρίσκεται για ακόμη μια φορά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Μετά το ιστορικό φιάσκο στον Κόλπο των Χοίρων το 1961, το πλήρες οικονομικό εμπάργκο που επιβλήθηκε από τις ΗΠΑ χαλάρωσε μόνο για ένα μικρό διάστημα επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα. Ωστόσο, η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο σφίγγει ξανά τη «θηλιά» γύρω από το νησί και τον λαό του.

Με τον Μάρκο Ρούμπιο στο τιμόνι του Υπουργείου Εξωτερικών —έναν σφοδρό αντικομμουνιστή και γιο Κουβανών μεταναστών— η πίεση αυξήθηκε ακαριαία. Η Κούβα επέστρεψε στη «λίστα κρατών που υποστηρίζουν την τρομοκρατία», γεγονός που δυσχεραίνει τις ξένες επενδύσεις και τις διεθνείς εμπορικές συναλλαγές. Πλέον, ο Τραμπ έχει επιβάλει πετρελαϊκό αποκλεισμό στην Κούβα, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο ακόμα και για πλήρη ναυτικό αποκλεισμό.

Η κατάσταση επιδεινώθηκε δραματικά μετά τη στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα στις 3 Ιανουαρίου, που οδήγησε στη σύλληψη του προέδρου Νικολάς Μαδούρο. Η νέα ηγεσία στο Καράκας σταμάτησε αμέσως τις παραδόσεις πετρελαίου στην Αβάνα, τερματίζοντας μια συμφωνία ετών που βασιζόταν στην ανταλλαγή καυσίμων με ιατρικό και αμυντικό προσωπικό. Ταυτόχρονα, η Κούβα έχασε και τον δεύτερο μεγαλύτερο προμηθευτή της, το Μεξικό, καθώς ο Τραμπ απείλησε από τα τέλη Ιανουαρίου με νέους δασμούς όσες χώρες εξάγουν πετρέλαιο στο νησί.

Το αποτέλεσμα είναι καταστροφικό. Ο εκπρόσωπος του ΟΗΕ, Στεφάν Ντουζαρίκ, προειδοποιεί ότι η ανθρωπιστική κατάσταση θα μπορούσε «αν όχι να καταρρεύσει». Τα καύσιμα τελειώνουν, οι διακοπές ρεύματος είναι συνεχείς και οι τιμές των βασικών αγαθών εκτοξεύονται. Οι κρατικές εταιρείες περνούν «σε τετραήμερη εργασία», σύμφωνα με το Al Jazeera, οι μεταφορές μειώνονται και οι σχολικές ημέρες περιορίζονται. Ακόμα και ο τουρισμός καταρρέει, καθώς η έλλειψη κηροζίνης αναγκάζει διεθνείς αεροπορικές εταιρείες από τον Καναδά και τη Ρωσία να αναστείλουν τις πτήσεις τους. Η ρωσική Rosaviatsia διευκρίνισε ότι οι ρωσικές αεροπορικές εταιρείες σχεδιάζουν πτήσεις μόνο για την απομάκρυνση Ρώσων τουριστών, ενώ ισπανικές εταιρείες όπως η Iberia και η Air Europa επιλέγουν πλέον στάσεις ανεφοδιασμού στη Δομινικανή Δημοκρατία. Η κυβέρνηση στην Αβάνα ανακοίνωσε ήδη το κλείσιμο ορισμένων θέρετρων με χαμηλή πληρότητα στο Βαραντέρο και στα βόρεια της χώρας.

Η πρόεδρος του Μεξικού, Κλαούδια Σέινμπαουμ, δήλωσε ότι «Κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει» την άδικη κατάσταση και τόνισε χαρακτηριστικά: «Δεν μπορείς να στραγγαλίζεις έτσι έναν λαό». Παρά την αποστολή 800 τόνων ανθρωπιστικής βοήθειας από το Μεξικό, η κουβανική κοινωνία βρίσκεται στα όριά της. Αν και η χώρα εφαρμόζει σχέδιο «αντίστασης», παρόμοιο με εκείνο μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, η απουσία ενός λαοφιλούς ηγέτη όπως ο Κάστρο καθιστά τις αντοχές της κοινωνίας πολύ πιο εξασθενημένες.

Η Ουάσιγκτον φαίνεται να ποντάρει στην οικονομική κατάρρευση και τη λαϊκή οργή, με την Wall Street Journal να αναφέρει πως «η κυβέρνηση Τραμπ αναζητά άτομα από το εσωτερικό της κουβανικής κυβέρνησης για να διευκολύνει μια καθεστωτική αλλαγή μέχρι το τέλος του έτους». Την ίδια στιγμή, η Αβάνα περιμένει στήριξη από τη Ρωσία και την Κίνα. Το Πεκίνο δηλώνει ότι «αντιτίθεται στις ξένες παρεμβάσεις» και υπόσχεται βοήθεια «στο μέγιστο των δυνατοτήτων», ενώ ο Ντμίτρι Πεσκόφ επιβεβαίωσε ότι η Μόσχα είναι «σε στενή επαφή με τους Κουβανούς φίλους μας και συζητάμε επιλογές για την παροχή βοήθειας».

Ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να εφαρμόζει μια νέα εκδοχή του Δόγματος Μονρόε στο Δυτικό Ημισφαίριο, ποντάροντας ότι η κυβέρνηση στην Αβάνα θα λυγίσει υπό το βάρος της ανθρωπιστικής κρίσης. Παρά τις αντιφατικές δηλώσεις για μια πιθανή «συμφωνία», ο Κουβανός πρόεδρος Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ δηλώνει «πάντα πρόθυμη για σοβαρό και υπεύθυνο διάλογο» στη βάση «της κυρίαρχης ισότητας και του αμοιβαίου σεβασμού». Πρόσφατα, ο αναπληρωτής ΥΠΕΞ της Κούβας, Κάρλος Φερνάντες ντε Κοσίο, ανέφερε «κάποιες ανταλλαγές μηνυμάτων», αρνούμενος όμως την ύπαρξη διμερούς διαλόγου. Σύμφωνα με την αναλύτρια Ζανέτ Αμπέλ, μια συμφωνία θα μπορούσε να περιλαμβάνει την «απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων και οικονομικές μεταρρυθμίσεις, επιτρέποντας επενδύσεις», ενώ η Κούβα θα μπορούσε «να ζητήσει να αφαιρεθεί από τη λίστα των κρατών που στηρίζουν την τρομοκρατία ή ακόμα και να ανακτήσει τη ναυτική βάση του Γκουαντάναμο». Ωστόσο, το πρόσφατο εκτελεστικό διάταγμα του Τραμπ, που χαρακτηρίζει την κουβανική κυβέρνηση ως «ασυνήθιστη και εξαιρετική απειλή» για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ, δείχνει ότι η σύγκρουση παραμένει σε πρώτο πλάνο.