Μια συμφωνία με ιδιαίτερο ιστορικό και πολιτιστικό βάρος πήρε επίσημη μορφή στη Θεσσαλονίκη, φέρνοντας Ελλάδα και Βουλγαρία στο ίδιο τραπέζι για την αμοιβαία παράδοση ιστορικών κειμηλίων και ανθρωπολογικού υλικού. Τα σχετικά πρωτόκολλα υπογράφηκαν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, με παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του Βούλγαρου ομολόγου του, Ρούμεν Ράντεφ.

Στον πρώτο και κύριο κομμάτι της συμφωνίας, 48 ιστορικά εκκλησιαστικά κειμήλια επιστρέφουν στην Ελλάδα. Αντίστοιχα, η Ελλάδα παραδίδει στη Βουλγαρία λείψανα που έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον τσάρο Σαμουήλ, μαζί με το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό που εντοπίστηκε στις τέσσερις σαρκοφάγους της Βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου στη Μικρή Πρέσπα.

Τα 48 κειμήλια προέρχονται από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης. Είχαν μεταφερθεί στη Σόφια το 1917, κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, και έκτοτε παρέμεναν στη Βουλγαρία, όπου φυλάσσονταν ή εκτίθεντο στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας.

Μεταξύ των αντικειμένων περιλαμβάνονται ιερές εικόνες και σταυροί, άμφια, λειψανοθήκες, καθώς και ο Επισκοπικός Θρόνος, σύμφωνα με την ενημέρωση του πρωθυπουργικού γραφείου.

Τα κειμήλια θα παραμείνουν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού έως τις 5 Νοεμβρίου 2026 και θα παρουσιάζονται στο κοινό. Στη συνέχεια, θα παραδοθούν στους φορείς προέλευσής τους, δηλαδή στις Ιερές Μονές Τιμίου Προδρόμου Σερρών και Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, καθώς και στην Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.

Το δεύτερο σκέλος της συμφωνίας αφορά την παράδοση στη Βουλγαρία των λειψάνων που έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον τσάρο Σαμουήλ, μαζί με το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό που βρέθηκε στις τέσσερις σαρκοφάγους της Βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου στη Μικρή Πρέσπα. Το υλικό είχε εντοπιστεί κατά τις αρχαιολογικές έρευνες στη βασιλική και φυλασσόταν τα τελευταία χρόνια στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη.

Σύμφωνα με το Υπουργείο Πολιτισμού, τα λείψανα ταυτοποιήθηκαν ως εκείνα του Σαμουήλ της Βουλγαρίας, ο οποίος βασίλεψε από το 997 έως το 1014. Ο ηγεμόνας ηττήθηκε το 1014 από τον βυζαντινό αυτοκράτορα Βασίλειο Β΄ στη μάχη του Κλειδίου και πέθανε λίγους μήνες αργότερα.

Η σημερινή τελετή αποτελεί την επίσημη έναρξη εφαρμογής της συμφωνίας που είχαν προετοιμάσει τα δύο υπουργεία Πολιτισμού. Παράλληλα, Ελλάδα και Βουλγαρία συμφώνησαν να συνεχίσουν τις συζητήσεις για την ταυτοποίηση και την ένταξη σε μελλοντική συμφωνία άλλων ιστορικών αντικειμένων αμοιβαίου ενδιαφέροντος.

Έτσι, η διαδικασία δεν περιορίζεται στην επιστροφή των 48 συγκεκριμένων κειμηλίων και στην παράδοση του ανθρωπολογικού υλικού που συνδέεται με τον Σαμουήλ, αλλά δημιουργεί ένα πλαίσιο για περαιτέρω συνεργασία στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Κατά την ομιλία του στην τελετή, ο Κυριάκος Μητσοτάκης χαρακτήρισε την εξέλιξη αποτέλεσμα πολυετούς προσπάθειας και υπογράμμισε ότι η συμφωνία αποτελεί ένα πρώτο βήμα για ακόμη στενότερη συνεργασία των δύο χωρών.

Η συμφωνία συνδέει δύο διαφορετικές πτυχές της κοινής ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς: Από τη μία, την επιστροφή εκκλησιαστικών κειμηλίων που απομακρύνθηκαν από μονές της βόρειας Ελλάδας πριν από περισσότερο από έναν αιώνα και, από την άλλη, την επιστροφή στη Βουλγαρία ανθρωπολογικού υλικού που συνδέεται με έναν από τους σημαντικότερους ηγεμόνες του μεσαιωνικού βουλγαρικού κράτους.