Τα έντομα των τροπικών περιοχών έχουν προσαρμοστεί εδώ και αιώνες στις υψηλές θερμοκρασίες, όμως η κλιματική αλλαγή φαίνεται να τα σπρώχνει πλέον στα απόλυτα βιολογικά τους όρια. Μια νέα διεθνής μελέτη που εξέτασε χιλιάδες είδη αποκαλύπτει μια ζοφερή πραγματικότητα για το μέλλον της βιοποικιλότητας.

Σύμφωνα με τα ευρήματα που δημοσιεύτηκαν στο έγκριτο περιοδικό Nature, έως και το ήμισυ των εντόμων στο τροπικό δάσος του Αμαζονίου θα βρίσκεται αντιμέτωπο με θανάσιμο κίνδυνο λόγω των ακραίων θερμοκρασιών μέχρι το τέλος του αιώνα. Σε αντίθεση με τα θηλαστικά, που διαθέτουν μηχανισμούς δροσισμού όπως η εφίδρωση, τα έντομα παραμένουν ουσιαστικά απροστάτευτα, έχοντας ως μοναδική λύση την αναζήτηση σκιάς όταν το θερμόμετρο ανεβαίνει επικίνδυνα.

Ο Μαρσέλ Πίτερς από το Πανεπιστήμιο της Βρέμης, μέλος της ερευνητικής ομάδας, υπογράμμισε τη σοβαρότητα της κατάστασης: «Η άνοδος της θερμοκρασία θα είχε τεράστιο αντίκτυπο στους πληθυσμούς εντόμων, ειδικά σε περιοχές υψηλής βιοποικιλότητας». Η ανησυχία των επιστημόνων δεν περιορίζεται μόνο στην επιβίωση των ειδών, αλλά επεκτείνεται στην κατάρρευση της ίδιας της τροφικής αλυσίδας. «Δεδομένου ότι τα έντομα επιτελούν κεντρικές λειτουργίες στα οικοσυστήματα ως επικονιαστές, αποικοδομητές και θηρευτές, υπάρχει κίνδυνος για εκτεταμένες συνέπειες σε ολόκληρα τα οικοσυστήματα» προειδοποίησε ο ίδιος.

Αν και τα έντομα αποτελούν περίπου το 70% των γνωστών ζωικών ειδών, οι γνώσεις μας για την αντοχή τους στην κλιματική κρίση ήταν μέχρι τώρα περιορισμένες. Για να καλύψουν αυτό το κενό, οι ερευνητές πραγματοποίησαν εξαντλητικές αποστολές στο Περού και την Κένυα, συλλέγοντας δείγματα από περισσότερα από 2.000 είδη εντόμων σε διάφορα υψόμετρα. Μέσα σε ειδικούς θερμοθαλάμους, οι επιστήμονες παρακολουθούσαν λεπτό προς λεπτό τις αντιδράσεις τους στην άνοδο της θερμοκρασίας, αναζητώντας το σημείο όπου τα έντομα παρέλυαν — την ένδειξη ότι έφταναν στο θερμικό τους όριο.

Τα αποτελέσματα ήταν αποκαλυπτικά: τα είδη που ζουν σε χαμηλότερα υψόμετρα εμφανίζουν μεγαλύτερη αντοχή στη ζέστη, αλλά έχουν το μικρότερο περιθώριο ασφαλείας, καθώς η καθημερινή τους ζωή εξελίσσεται ήδη πολύ κοντά στα βιολογικά τους όρια. Η μελέτη έδειξε επίσης σαφείς διαφορές ανάμεσα στις ομάδες εντόμων. Στο Περού, οι μύγες αποδείχθηκαν οι πιο ευάλωτες, σταματώντας να κινούνται στους 39 βαθμούς Κελσίου κατά μέσο όρο. Τα σκαθάρια άντεχαν μέχρι τους 41 βαθμούς, ενώ οι μέλισσες παρουσίασαν ελαφρώς μεγαλύτερη ανθεκτικότητα. Την πρωτιά της επιβίωσης κατέκτησαν οι ακρίδες, οι οποίες παρέμεναν δραστήριες μέχρι τους 44 βαθμούς.

Πέρα από τις πειραματικές μετρήσεις, η έρευνα προχώρησε σε μοριακό επίπεδο, εξετάζοντας τη θερμική σταθερότητα 1.000 πρωτεϊνών από 677 είδη μέσω υπολογιστικών μοντέλων. Η ανάλυση επιβεβαίωσε ότι η αντοχή στη ζέστη είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη δομή των πρωτεϊνών, η οποία καταστρέφεται σε συγκεκριμένες θερμοκρασίες. Ο Πίτερς εξήγησε πως η εξέλιξη δεν μπορεί να δώσει γρήγορες λύσεις: «Οι ιδιότητες των πρωτεϊνών έχουν διατηρηθεί στο εξελικτικό δέντρο των εντόμων και μπορούν να αλλάξουν μόνο σε περιορισμένο βαθμό». Η προειδοποίησή του είναι σαφής: «Τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά της αντοχής στη θερμότητα είναι βαθιά ριζωμένα στη βιολογία και δεν μπορούν να προσαρμοστούν γρήγορα σε νέες κλιματικές συνθήκες».