Μετά από 26 χρόνια επίπονων διαπραγματεύσεων, η εμπορική συμφωνία της Ευρωπαϊκής Ένωσης με το μπλοκ της Mercosur υλοποιήθηκε, αποτελώντας ένα από τα μεγαλύτερα εμπορικά deals παγκοσμίως, με πάνω από 700 εκατομμύρια καταναλωτές. Η συμφωνία αυτή έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και ρήγματα στην Ευρώπη.

Η Γαλλία αποφάσισε να την καταψηφίσει, με τον Εμανουέλ Μακρόν να εκφράζει φόβους για τους Γάλλους αγρότες, καταγγέλλοντας άνισους όρους ανταγωνισμού. Αντίθετα, η Γερμανία υποστηρίζει σθεναρά τη συμφωνία, προσδοκώντας σημαντικά οφέλη για τη βιομηχανία της, η οποία θα αποκτήσει ευκολότερη πρόσβαση στην αγορά της Λατινικής Αμερικής. Η μείωση των δασμών αναμένεται να αυξήσει τις πωλήσεις και τα κέρδη εταιρειών όπως η Volkswagen και η BMW.

Η συμφωνία αυτή έρχεται σε μια δύσκολη στιγμή για την Ευρώπη, η οποία αναζητά νέα ερείσματα στο παγκόσμιο εμπόριο μετά τις εμπορικές εντάσεις με τις ΗΠΑ. Στην Ελλάδα, παρά την υπερψήφιση της συμφωνίας, υπάρχουν αντιδράσεις. Κάποιοι τη θεωρούν ευκαιρία για ανάπτυξη, ιδίως για τις μικρές επιχειρήσεις, λόγω της μείωσης του κόστους και της απλοποίησης των τελωνειακών διαδικασιών. Άλλοι, όμως, φοβούνται ότι οι εξαγωγικές ευκαιρίες συνοδεύονται από παγίδες που απειλούν τα ελληνικά συμφέροντα.

Ελληνες εξαγωγείς εκτιμούν ότι η Mercosur ανοίγει μια μεγάλη, αλλά δύσκολη αγορά 270 εκατομμυρίων δυνητικών καταναλωτών, καθώς θα μειωθούν ή θα καταργηθούν δασμοί σε ελληνικά προϊόντα που σήμερα κυμαίνονται από 20% έως 55%. Σήμερα, οι ελληνικές εξαγωγές προς τις χώρες της Mercosur ξεπερνούν μόλις τα 100 εκατομμύρια ευρώ, ενώ οι εισαγωγές αγγίζουν τα 600 εκατομμύρια, δημιουργώντας ένα έλλειμμα σχεδόν μισού δισεκατομμυρίου ευρώ.

Η σταδιακή άρση των δασμών αναμένεται να ωφελήσει προϊόντα όπως το ελαιόλαδο, οι ελιές, η φέτα, τα ροδάκινα και τα ακτινίδια. «Όσα διαθέτουν ποιότητα, branding και επαρκή παραγωγική βάση μπορούν να κερδίσουν έδαφος» τονίζουν οι αναλυτές. Τα προϊόντα αυτά απευθύνονται σε ένα κοινό μεσαίων και ανώτερων εισοδημάτων στις μεγάλες πόλεις της Αργεντινής, της Βραζιλίας, της Παραγουάης και της Ουρουγουάης. Η ελληνική προέλευση και η πιστοποιημένη ποιότητα μπορούν να αποτελέσουν συγκριτικό πλεονέκτημα.

Αντίθετα, η ελληνική κτηνοτροφία εκτιμάται ότι θα είναι ο μεγάλος χαμένος. Σήμερα, οι δασμοί στο κρέας από τη Mercosur προς την ΕΕ φτάνουν το 40%, αλλά με τη συμφωνία πέφτουν στο 7%-7,5%. Δεδομένου ότι η Ελλάδα καλύπτει μόλις το 20% των αναγκών της σε βόειο κρέας, οι τεράστιες κτηνοτροφικές μονάδες της Λατινικής Αμερικής, με χαμηλότερο κόστος και πιο χαλαρά πρότυπα, μπορούν να διοχετεύσουν φθηνό κρέας στην ευρωπαϊκή αγορά, ασκώντας πίεση στους Έλληνες κτηνοτρόφους, που ήδη αντιμετωπίζουν προβλήματα με το κόστος ενέργειας και ζωοτροφών. Ακόμη και η αιγοπρόβεια κτηνοτροφία αναμένεται να επηρεαστεί.

Οι πιέσεις αυτές ενδέχεται να οδηγήσουν σε συγκέντρωση του κλάδου, με τις μικρότερες εκμεταλλεύσεις να είναι πιο ευάλωτες. Μόνο όσοι διαφοροποιηθούν μέσω ποιότητας και πιστοποιήσεων θα επιβιώσουν σε μια αγορά που θα ανταγωνίζεται κυρίως στο κόστος. Η συμφωνία περιλαμβάνει ρήτρα διασφάλισης για την προστασία των αγροτών της ΕΕ από αιφνίδια αύξηση των εισαγωγών.

Ορισμένοι κλάδοι, όπως το ελληνικό κρασί, δεν θεωρούν τη Λατινική Αμερική ως αγορά υψηλής προτεραιότητας λόγω έλλειψης κρίσιμου όγκου, έντονου ανταγωνισμού και πιέσεων από την κλιματική κρίση. Αντίθετα, οι ΗΠΑ και ο Καναδάς θεωρούνται πιο ελκυστικές αγορές.

Η ελληνική ιχθυοκαλλιέργεια επίσης δεν βλέπει μεγάλες ευκαιρίες στη Mercosur. Ο κλάδος βρίσκεται σε μια περίοδο υψηλών τιμών και ισχυρής ζήτησης στην Ευρώπη και τη Μεσόγειο, με περιορισμένη παραγωγή στην Ελλάδα και την Τουρκία. Σε αυτό το περιβάλλον, η αναζήτηση νέων αγορών χαμηλότερης προστιθέμενης αξίας δεν αποτελεί προτεραιότητα.

Ένα κρίσιμο ζήτημα είναι τα πρότυπα ασφάλειας και η ιχνηλασιμότητα. Σύμφωνα με στελέχη των ελληνικών εξαγωγών, περίπου το 52% των φυτοφαρμάκων που χρησιμοποιούνται στις χώρες της Mercosur δεν είναι εγκεκριμένα στην ΕΕ. Η συμφωνία προβλέπει δεκαετή περίοδο εναρμόνισης. Χωρίς αυστηρούς ελέγχους, οι ανησυχίες της ευρωπαϊκής και ελληνικής αγροτικής κοινότητας παραμένουν. Οι υποστηρικτές της συμφωνίας διαβεβαιώνουν ότι τα υψηλά πρότυπα της ΕΕ δεν θα τεθούν σε κίνδυνο.

Η Κομισιόν έχει προαναγγείλει πακέτο στήριξης 45 δισ. ευρώ μέσω της νέας ΚΑΠ για τους αγρότες που θα πληγούν. Το στοίχημα, σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, είναι η στόχευση των κονδυλίων, ώστε να βοηθήσουν τους αγρότες να αναπροσαρμόσουν τις καλλιέργειές τους σε πιο αποδοτικά προϊόντα.