Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, μια από τις πιο φωτεινές διάνοιες του σύγχρονου ελληνισμού, καταθέτει μια συγκλονιστική παρακαταθήκη σκέψεων για την ταυτότητα, την πολιτική και την ιστορία. Μέσα από μια ανασκόπηση των όσων έχει μοιραστεί, η κορυφαία βυζαντινολόγος ανατέμνει τις παθογένειες που μας κρατούν πίσω, προειδοποιώντας πως ο εφησυχασμός αποτελεί τη μεγαλύτερη δειλία της εποχής μας.

Η ίδια δεν διστάζει να μιλήσει ανοιχτά για την ελληνική αλαζονεία. «Είμαστε ταλαντούχος λαός, αλλά με ελαττώματα, τα οποία όχι μόνο δεν αναγνωρίζουμε στον εαυτό μας, αλλά θυμώνουμε μόλις κάποιος μας τα υποδείξει» αναφέρει χαρακτηριστικά, φέρνοντας ως παράδειγμα τους Έλληνες φοιτητές στη Σορβόννη που νομίζουν ότι ξέρουν τα πάντα. Για την Αρβελέρ, η ελπίδα είναι η παρηγοριά των αδυνάτων· η Ευρώπη και η Ελλάδα έχουν ανάγκη από δουλειά και αίσθημα ευθύνης, ξεκινώντας από μια παιδεία που οφείλει να διδάσκει στους νέους να αγωνίζονται μέσα στο γήπεδο αντί να μένουν θεατές.

Η ιστορικός υπογραμμίζει την πολυεθνική φύση των μεγάλων αυτοκρατοριών, όπως το Βυζάντιο, και τονίζει πως ο πολιτισμός πεθαίνει χωρίς την επαφή με τον άλλο. Θεωρεί κρίσιμη την ενσωμάτωση των μεταναστών μέσω της γλώσσας και των θεσμών, ενώ ορίζει την ελληνικότητα με έναν τρόπο σχεδόν μεταφυσικό: «Ελληνικότητα είναι η έκτη αίσθηση, που συμπυκνώνει τις άλλες πέντε – όπως λέμε ότι το άσπρο είναι το χρώμα όλων των χρωμάτων». Είναι το ρίζωμα που επιτρέπει στον Έλληνα να μη χάνει τον εαυτό του μέσα στη διαφορετικότητα.

Στο πολιτικό πεδίο, η Αρβελέρ ανακαλεί τη συνομιλία της με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, στον οποίο είχε επισημάνει την παρακμή της χώρας επειδή τα εθνικά θέματα μετατρέπονται σε προσωπικές και κομματικές αντιπαραθέσεις. Σχολιάζει επίσης με σκεπτικισμό την ονομασία Βόρεια Μακεδονία, χαρακτηρίζοντάς την τεράστιο λάθος και δηλώνοντας πως θα προτιμούσε τον όρο Νέα Μακεδονία για να αποφευχθούν μελλοντικοί συνειρμοί και προβλήματα.

Τέλος, η σπουδαία ακαδημαϊκός μιλά για την υποβάθμιση της έννοιας του ήρωα, που σήμερα συχνά ταυτίζεται με τηλεπερσόνες, και υπενθυμίζει τα λόγια του Βολταίρου: «Δεν θεωρώ ήρωες τους πολεμιστές-καταστροφείς των πόλεων, αλλά αυτούς που έχουν πολεμήσει για τα δικαιώματα του ανθρώπου». Με αφοπλιστική ειλικρίνεια, παραδέχεται την κακή της σχέση με το χρήμα, προτάσσοντας την αρετή της καλοσύνης και της ανεξικακίας ως τα πραγματικά σύμβολα μιας ανώτερης παιδείας που οφείλουμε να ξαναβρούμε.